عملي . عقايد الهى نسبت به قوانين عملي كلّى است . خطابه از لحاظ راهنمايى مردم داراى منافع بزرگى است زيرا مردم را به عدالت ونيكى دعوت مىكند واز اين نظر فايدهء عام براي مردم دارد . فايدهء خطابه در ارشاد مردم به اين سبب است كه مردم در زندگى نياز به همكارى ، معامله ، گفتگو ورفت وآمد دارند وبه همين جهت نياز به دستوراتى دارند كه عملا براي أهداف مذكور مفيد باشد تا هر كدام به ديگرى اعتماد كرده وكار اجتماعي سامان يابد . از طرفي چون دستورات غير منطقي با مصالح جامعه أمور را از هم مىپاشد ، نياز به احكامى است كه قابل قبول مردم وريشه در عقايدشان داشته باشد وخطابه عهده‌دار همين وظيفة است ، زيرا برهان وجدل هر چند حقايق را با دليل اثبات وتصديق مىكند ولى عموم مردم از فهميدن برهان وجدل عاجزند . وجدل نسبت به برهان از نظر استدلال ضعيفتر است ولى برهان براي عموم مردم نسبت به خطابه كم فايده‌تر مىباشد . بنا بر اين سخنى كه لازم است عموم مردم آن را بپذيرند بايد چنان باشد كه از فهم مردم دور نباشد بلكه با الفاظى شيرين نه ألفاظ زشت وعاميانه باشد چنان كه به خواست خدا بعدا ويژگيهاى آن را ياد خواهيم كرد . قرآن كريم چنين به فن خطابه اشاره كرده است : « ادْعُ إِلى سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَجادِلْهُمْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ » « 134 » . در اين آية منظور از راه پروردگار ، دين حق ومنظور از حكمت ، برهان است براي كساني كه توانايى فهم آن را داشته باشند ومنظور از موعظهء حسنه خطابه است . خطابه براي كساني است كه از مرتبهء برهان پايين‌ترند ومنظور از مجادلهء نيكو سخنان مشهور ومورد پسند است . خداوند در آيهء مزبور جدل را از برهان وخطابه مؤخّر آورده است چون برهان وخطابه براي اثبات واقناعند ومجادله براي

--> ( 134 ) سورهء نحل ( 16 ) : آيهء ( 125 ) : ( اى رسول ما ) خلق را به حكمت وبرهان وموعظهء نيكو به راه خدا دعوت كن وبا أهل جدل به بهترين طريق مناظره كن .